Diversiteit in de boardroom
Van stakeholder naar careholder en van begunstigde naar co-creator
Van accountability naar responsibility; oftewel van cijfers naar mensen
Over het intern toezicht als team
Wat is Policy Governance (vervolg)?
Wat is Policy Governance?
Toezichtkader, toezichtvisie, toetsingskader… maar wat bedoelen we dan precies?
Podcast | Geïnspireerd Goed Besturen – Verus
In de slotaflevering van de podcastserie Geïnspireerd Goed Besturen ga ik in gesprek met Marijke Floris over de rode draden uit de gesprekken met onderwijsbestuurders. Aan bod komen vragen als: wat vraagt goed bestuur in een complexe maatschappelijke omgeving, hoe versterk je het samenspel tussen bestuur en intern toezicht en welke rol spelen waarden, professionele dialoog en maatschappelijke verantwoordelijkheid daarbij? De aflevering biedt een reflectie op de praktijk van bestuur en toezicht en sluit aan bij de uitgangspunten uit Goed bestuur voor iedereen.
Luister de podcast hier.
Het museum, de Raad en de Code
Helpt de nieuwe Governance Code Cultuur bij het voorkomen van problemen tussen bestuur en toezicht?
Na mijn bezoek aan de conferentie van Govern for Impact in Halifax ging ik op fietsvakantie door Nova Scotia, Canada. Daarom verschenen hier even geen posts. In de tussentijd draaide de wereld gewoon door. Zo werd er een nieuwe Governance Code Cultuur gepresenteerd én deed – zeldzaam – een rechter een uitspraak over een raad van toezicht, te weten die van het Fotomuseum in Rotterdam. Over beide thema’s wil ik in dit blog wat schrijven.
Wie nieuwsgierig is naar de conclusie: denk ik dat het Fotomuseum-debacle voorkomen had kunnen worden met die nieuwe Code? Deels, maar de Code is slechts een voorwaarde. Voegt de Code dan wel iets toe? Ja, dat denk ik wel, maar vooral als RvT’s die Code echt gaan gebruiken én zich daarover verantwoorden.
Niet afvinken, maar in gesprek
Full disclosure: ik ben op verzoek van Cultuur+Ondernemen (de houder van de Code) ambassadeur van de Code. Dat doe ik overigens vanuit een onafhankelijke positie, ik krijg er verder niets voor. Ik ben ambassadeur geworden, omdat ik de Code een goede code vind. Hij is beknopt en bevat niettemin de essentiële onderwerpen. Hij is geschreven in duidelijke taal, onderverdeeld in 7 (of 8) principes, met steeds een lijstje aanbevelingen.
De Code is geen verplichting, ook dat is een goede zaak. En tegelijk is dat een valkuil. Want zodra je iets op papier zet, zeker als het om duidelijke aanbevelingen gaat, is de neiging van bestuurders en toezichthouders groot om het als afvinklijst te zien. De Code is echter bedoeld als ‘handvat voor het goede gesprek’.
Toezichtsvisie en ijkpunten
Hoewel de Code dus (gelukkig) niet veel veranderd is ten opzichte van de vorige versie, zijn er twee vernieuwingen die ik eruit wil lichten. Die hebben direct te maken met de onverkwikkelijke ontwikkelingen rond bestuur en toezicht van het Fotomuseum. Het gaat om:
- De aanbeveling (voor grotere organisaties) om een toezichtsvisie op te stellen (Principe 7, aanbeveling 4)
- De aanbeveling voor raden van toezicht om expliciet toezicht te houden op de sociale veiligheid (Principe 7, aanbeveling 5)
Het hebben van een toezichtsvisie is relevant, omdat een raad van toezicht daarmee verwachtingen kan verhelderen. Tussen bestuur en toezicht, tussen toezichthouders onderling, en niet in de laatste plaats de verwachtingen tussen het intern toezicht en belanghebbenden.
Zo’n toezichtsvisie (ook wel toezichtkader) moet je dan wel echt gebruiken. Zoals gezegd, daar zit een valkuil, want alleen een visie op papier maakt geen verschil. Je moet als raad van toezicht eerst zelf de diepe wens hebben het goede gesprek te voeren. Dan is zo’n toezichtsvisie een middel om jezelf scherp te houden.
Het expliciete toezicht op de sociale veiligheid betekent, dat het intern toezicht het bestuur systematisch zal moeten bevragen over het beleid op het gebied van sociale veiligheid. En dan niet zozeer de plannen, maar vooral de effecten van die plannen bij de betrokkenen. Dat kun je alleen in de goede rol doen, als je van te voren de verwachtingen expliciet maakt. Dat kun je doen door ijkpunten te gebruiken.
Het Fotomuseum en de Code
In het geval van het Fotomuseum had het gebruik van een toezichtsvisie kunnen helpen om ervoor te zorgen dat de raad van toezicht, ondanks spanningen, systematisch bleef reflecteren op zijn eigen rol. De opkomende zorgen over de sociale veiligheid hoefden niet te verrassen. De vraag is: hoe bespreek je die zorgen vanuit de goede verantwoordelijkheid? Te weten die als toezichthouder, in plaats van die als ‘superbestuurder’.
De toezichtsvisie had daarnaast geholpen, om het gesprek met het personeel vanuit de goede rol te voeren. Leden van de RvT hadden elkaar kunnen aanspreken om rolvast te blijven, en duidelijk kunnen zijn naar het personeel (dat blijkbaar om de bestuurder heen de RvT benaderd had, wat ook niet hoefde te verrassen) wat zij wel en vooral wat ze niet van de RvT konden verwachten.
Daarnaast hadden ijkpunten op het vlak van sociale veiligheid geholpen om rolverwarring tussen bestuur en toezicht te voorkomen. Het toezicht had die kunnen gebruiken, om systematisch het beleid op het gebied van sociale veiligheid te toetsen, zonder te snel op de spreekwoordelijke stoel van de bestuurder te gaan zitten. In dit geval intervenieerde de RvT te snel, door zelf een onderzoek in te stellen, en haalde daarbij ook nog eens de rollen van toezichthouder (controleur) en werkgever door elkaar. Het gesprek op basis van verantwoording over ijkpunten had nog steeds een ongemakkelijk en schurend gesprek kunnen zijn, maar dan wel vanuit de goede rollen en met heldere verwachtingen.
De toezichtsvisie was er niet, de ijkpunten waren er niet, de verantwoording was er niet, de communicatie met personeel als interne belanghebbenden kon niet zorgvuldig afgebakend worden. De zorgen namen toe, en ook de externe druk van een stuk in de krant. En dan kan er van alles gebeuren, zo blijkt maar weer.
Goed bestuur, compliance en het verschil
Terug naar het belang van de Code. Uiteindelijk draait goed bestuur om het gesprek over de maatschappelijke waarde die de organisatie creëert. Wat mogen belanghebbenden van ons verwachten, en hoe vertalen we dat in merkbare resultaten? En inderdaad ook: blijft het bestuur met de werkwijze binnen de gestelde kaders? Dat laatste is de vraag naar compliance. Die is belangrijk, maar goed bestuur is meer dan dat. Uiteindelijk gaat het erom, of je in gesprek durft te gaan over de maatschappelijke (meer)waarde van de organisatie. Dat moet steeds de focus zijn van het samenspel.
In mijn optiek heeft de Code pas echt gewerkt, als intern toezichtsorganen zich gaan verantwoorden over hoe ze het gesprek met het bestuur over de maatschappelijke meerwaarde gevoerd hebben. Dat is de bedoeling van de Code. Gebeurt dat niet, dan hoeven er uiteraard niet gelijk dingen zo ontzettend mis te gaan bij het Fotomuseum. Maar of er daadwerkelijk maatschappelijke waarde gecreëerd wordt, is dan niet de verdienste van de raad van toezicht.
De vraag is welke raad van toezicht je wil zijn: die compliance afvinkt, of het gesprek over maatschappelijke waarde aangaat. Die vraag stellen, en dat opschrijven in een toezichtsvisie, dat is een goede start.
Dank voor het lezen! Ik schrijf (ongeveer) wekelijks een blog. Je kunt je daarvoor abonneren op Substack via deze link.